Erdi Aroko errotatik ur-kanalera
Atondoako presa Uharteko errotari ura emateko eraiki zen, XII. mendeko dokumentuetan ageri den eta inguruko zaharrenetako bat den errota horri. Horretarako, ibaiaren adar bat hartzen zuen kanal baten bidez desbideratzen zen ura.
Denborarekin, errota hura irin-errota mankomunala izatetik pilategia izatera igaro zen, oihalak kolpez lantzeko eta trinkotzeko erabiltzen zen makina batera. Eraikina jada ez badago ere, haren oroitzapena paisaian eta leku honen izenean bizirik dirau.
Ur lasaietako paisaia
Presaren inguruan ur bareko zatia eta ertzen zabalera handiagoa osatzen dira. Ibai ondoko baso batek inguratzen du, lizarrez, haltzez eta sahatsez osatua.
Hemen bizi dira okil handia eta mirlo urdina, beti uraren ondotik ibiltzen direnak. Kanala, gainera, intsektu eta larba bezalako animalia txikientzako babesleku da.
Baratzak eta ur garbia
Presa honek Uharteko baratzak ere ureztatzen ditu, eskualdean oso ezagunak; hortik dator bizilagunen goitizena, “tipuleroak”. Hemendik hartzen da ura ureztatzeko, eta ibaiak berak eusten dio nekazaritza-paisaia horri.
Uraren kalitatea zaintzeko, Mancomunitateak eta Udalak sistemaren bat jarri dute plazan, euri-urak ibaira itzuli aurretik garbitzeko. Horrela, eguneroko erabilerak eta ingurumenaren zaintzak eskutik egiten dute bidea.