Historia eta bidea batzen dituen zubia
Irotzeko zubia, Iturgaitz ere deitua, erromaniko estilokoa da eta XII. mendean eraiki zen. Badakigu 1550ean jada hemen kobratzen zirela ibaitik egur-sortak pasatzeko tasak.
Gaur egun ere herrirako sarrera nagusia da, eta Done Jakue bide frantsesaren parte da.
Saguzarren babeslekua
Irotzeko inguruan baratzeak eta larreak daude, eta inguruneak balio natural handia du. Zuhaitzez estalitako ibai-ertzak eta Arga bera arrainen, anfibioen eta hegaztien bizileku dira; saguzar-taldeek ere zubietako hutsuneak erabiltzen dituzte atseden hartzeko eta beren habia-guneak egiteko.
Saguzar hauek gauez intsektu ugari jaten dituzte, eta ibaiaren oreka mantentzen laguntzen dute. Horregatik, zubian mantentze-lanak egin behar direnean, hutsune horiek errespetatzen dira: ez dira ixten, ezta zementuz betetzen ere. Hori ezinezkoa denean, ugaztun hegalari hauek babesteko kaxa-nidoak jartzen dira.
Irotzeko errota komunala eta “Irotzeko hondartza”
Oso gertu daude Irotzeko errota komunalaren hondarrak; XVI. mendetik dokumentatuta dago eta XIX. mendean zentral elektriko txiki bilakatu zen. Oraindik ikus daitezke haren hormak eta kanalaren zati bat, ura sartzen zen ubidea.
Herritik metro gutxira dago “Irotzeko hondartza” deitutakoa: ibai-hondartza bat da, korronteak borobildu dituen harri txiki eta leunek osatua. Udan, harri txikiz eginiko aldi baterako presak jartzen zituzten igerileku txikiak sortu eta arratsaldea fresko pasatzeko. Gaur egun ere txoko natural eta lasaia da, ur garbiekin eta landaredi ongi zainduarekin; batzuetan martin arrantzalea eta baita igaraba ere ikus daitezke.